دانلود مقاله مفهوم دیه (جبران خسارت) در حقوق جزایی جمهوری اسلامی ایران

Word 174 KB 8485 109
مشخص نشده مشخص نشده حقوق - فقه
قیمت: ۱۰,۹۰۰ تومان
دانلود فایل
  • بخشی از محتوا
  • وضعیت فهرست و منابع
  • مقدمه

    الف) بیان موضوع و انگیزه انتخاب آن

    حقوق علم زندگی اجتماعی انسانی است. در قرون اخیر افراد در تلاش بوده‌اند تا با ایجاد ضوابط و مقررات در زندگی اجتماعی و گروهی خود در قالب قرارداد اجتماعی به این رویه نظم و سامان بخشند. در این میان عناصری از گذشته‌های دور و ورود آنها به زندگی مدرن امروزی باعث ایجاد تحولات و نگاه‌های جدیدی در عرصه مسائل حقوقی و اجتماعی شده است. دیه (خونبها) نیز یکی از همین موضوعات است. بررسی و دقت در سابقه‌ی اقوام و تمدن‌های بشری گوناگون نشاندهنده‌ی این مطلب است که پرداخت غرامت از سوی جانی به عنوان مجازات یا جبران خسارت دارای سابقه‌ای طولانی و دراز به قدمت عمر بشر است. این روند کم‌کم با گذشت زمان و ورود عناصر و اجزای تازه وارد مرحله‌ای جدید شد. در دین اسلام که دین رسمی حکومت جمهوری اسلامی ایران است این نهاد با صراحت و تأکید مورد قبول قرار گرفت و این نشان می‌دهد که دیه از احکام امضایی اسلام است که در واقع در راستای ایجاد صلح و صفا در میان خانواده‌ها و قبایل عرب که از نظر مسائل اجتماعی در سطح بسیار پایین قرار داشتند به وجود آمد و توسط اسلام تأیید شد. این اختلافات به حدی شدید بود که موجب بروز جنگ در میان قبایل عرب می‌شد و گاه تا سالیان دراز ادامه می‌یافت. به همین دلیل می‌بینیم که واژه «ثار» (خونخواهی) واژه‌ای مقدس و قابل احترام نزد اعراب جاهلیت بوده است. دیه اساساً برای همه اشخاص یکسان نبوده است و برحسب شأن و مقام و منزلت مقتول متفاوت بوده است. با ظهور اسلام در جزیره‌العرب و گسترش نفوذ اسلام در این منطقه و مناطق اطراف مفاهیم و اعتقادات و مبانی حقوق اسلام کم‌کم در جوامع اطراف گسترش و رشد و اشاعه یافت و آنها یگانه راه سعادت خود را در اجرای احکام دین اسلام می‌دیدند.

    با گذشت زمان و نفوذ اندیشه‌های جدید حقوقی مردم هم در راستای ایجاد یک سیستم حقوقی منظم و با ثبات سعی در ایجاد یک جامعه متشکل و مترقی در قالب‌های جدید و منطبق با تحولات روز بودند و از آنجا که انسان موجودی فطرتاً اجتماعی است با تشکیل اجتماعات تلاش داشت تا این نیاز خود را برطرف سازد که مستلزم ایجاد نظم و حکومت قانون و وضع قوانین و مقررات است تا بدین وسیله قوام و ثبات جامعه حفظ شده و زمینه امنیت فردی و اجتماعی به وجود آید. برهمین اساس قوانین حاکم بر هر جامعه محدودیت‌هایی برای افراد خود و در برابر تجاوز و تعدی بر این محدودیت‌ها واکنشی را در نظر گرفته است؛ بدین صورت حقوق جزا به وجود آمد. در ایران هم با توجه به سابقه وجود اسلام و اهمیت آن در نزد مردم و اجرای آن در جامعه، این امر تجلی یافت و با پیروزی انقلاب اسلامی و حاکمیت قوانین اسلامی محرز و مسلم شد. در میان احکام اسلام، احکام جزایی آن از اهمیت بسیاری برخوردار است چرا که امروزه به رقیبی برای حقوق غیر آن تبدیل شده است. دیه نیز یکی از این احکام است. نویسنده این اثر علمی تلاش فراوان دارد تا با بررسی و مطالعه سیر تاریخی و وجودی دیه درجهان و اسلام به مطالعه وضعیت این تأسیس حقوقی در حقوق جزای ایران پرداخته تا بتواند نهاد دیه را که از دیرباز در فقه جایگاه داشته است و باب مهمی را در قانون مجازات اسلامی بخود اختصاص داده است مورد بررسی و دقت قرار دهد و بتواند براساس نتایج علمی و آراء و نظریات حقوقی در تبیین و شناخت این تأسیس اسلامی موفق بوده و بتواند راه‌حلی برای این موضوع که بیابد و بتواند این نکته را ثابت کند که حقوق جزایی اسلام دارای ایده‌ها و نکات مهم در برابری و رقابت با حقوق غیرآن است.

    ب) سؤالات

    1 دیه چیست؟

    2 سابقه دیه در جهان چگونه است؟

    3 دیه در دین اسلام و حقوق اسلامی چه جایگاهی دارد؟

    4 آیا دیه در حقوق اسلام یک حکم تأسیسی است؟

    5 مقادیر دیه چیست؟

    6 آیا انواع دیات هم امروزه دارای کاربرد است؟

    7 حقوق ایران چه نگاهی به این تأسیس اسلام دارد؟

    8 عملکرد قضایی حقوق جزای ایران نسبت به این تأسیس اسلامی چگونه است؟

    9 آیا می‌تواند جنبه دوگانه داشته باشد؟

    10 آیا دیه صرفاً یک تأسیس یک بعدی است؟

    11 آیا جانی نسبت به ضرر و زیان مازاد بر دیه مسئولیت دارد؟

    ج) فرضیات

    در این مورد با توجه به اینکه دیه در سیر تاریخ و پیدایش خوددارای کاربردهای دوگانه خسارت و مجازات بوده است و از آنجایی که حیطه بحث ما حقوق ایران است این فرضیات مطرح است:

    دیه دارای ماهیت حقوقی است.

    دیه در حقوق ایران یک مجازات است.

    دیه برای جانی یک وجهه کیفری دارد.

    دیه می تواند جنبه دوگانه داشته باشد.

    جانی نسبت به ضرر و زیان مازاد بر دیه مسئولیت دارد.

    مقادیر دیه امروزه قابل تبدیل و تقدیم به پول است.

    اسلام در جهت راحتی پیروان خود و سایرین قابلیت تبدیل دیه به پول رایج را پیش‌بینی کرده است.

    د) سابقه‌ی پژوهش

    در این خصوص باید گفت در این پژوهش علمی بر خلاف سایرین  سعی شد تا این تأسیس حقوقی بیشتر از دیدگاه حقوقی و عملی مورد مطالعه قرار گیرد و جنبه های گوناگون عارض بر آن مانند خسارات اضافه وارد بر مجنی علیه که در کمتر اثری به آن پرداخته شده است مورد دقت و کنکاش قرار گیرد تا بتوانید راه حل عملی برای مشکلات موجود در این زمینه ارائه دهد.

    ه) روش تحقیق

    در این تحقیق به روش کتابخانه ای از نظرات تمام حقوقدانان و فقها بخصوص فقهای امامیه استفاده می‌شود و تلاش فراوان شده است با مطالعه نظرات و دیدگاه‌های متنوع آنان و استدلال و دیدگاه‌های حقوقی نویسنده پایان‌نامه در این قضیه مطالب به نحو صریح و واضح و حقوقی بیان شود و از آنجایی که در این میان حقوق جزایی ایران مبنای کار واقع شده است تلاش گردید تا با استفاده از نظرات و آراء قضایی و حقوقی و دیوان عالی کشور در زمینه کاربردی هم این تأسیس حقوقی مورد دقت و کنکاش قرار گیرد تا عمق آن بیشتر برای خواننده مشخص شود.

    و) محدودیت‌ها

    در این حیطه با وجود همکاری خوب بخش اداری دانشگاه کارها بخوبی پیشرفت داشت و نویسنده پایان‌نامه تلاش فراوان کرد تا با استفاده از سایر راه‌های ممکن به منابع و مآخذ دسترسی کامل داشته باشد و بتواند اثر علمی به یادماندنی تقدیم آیندگان کند.

    ز) خلاصه و چکیده

    دلیل کار بر روی این موضوع و تحلیل و بررسی جنبه های آن از این امر نشأت می گیرد که هنوز هم در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران هیچ گونه وحدت نظر و توافقی در مورد جنبه کیفری یا مدنی دیه وجود ندارد و این مطلب نه تنها در سطح حقوقی بلکه در سطح رویه قضایی و دادگاهها نمود عملی و عینی دارد . اگر نگاهی به سابقه دیه و پیدایش آن بیندازیم متوجه می شویم که این تأسیس حقوقی در جهت جبران خسارت وارده به مجنی علیه و یا اولیای وی بوده است و در واقع ما به ازاء خون ریخته شده مقتول است و بیشتر جنبه خصوصی داشت ولی با تشکیل حکومتها این وضعیت از دیه گرفته شد و سعی شد تا رنگی از مجازات هم به این تأسیس حقوقی داده شود بدین ترتیب مشخص شد که دیه در واقع ماهیت ترکیبی و دو وجهی دارد یعنی از یک سو جانی باید آن را جهت جبران خون ریخته شده مقتول یا مجنی علیه پرداخت کند و از سوی دیگر کیفر است که بر جانی وضع شده و در مورد او باید به اجرا گذاشته شود . این مطلب موضعی است که حقوق جزای جمهوری اسلامی ایران آن را مورد قبول قرار داده است . از طرفی حقوق کنونی ایران با استفاده از فقه پویای اسلامی به این موضوع رسیده است که جانی نسبت به ضررو زیان مازاد بر دیه که بر مجنی علیه وارد شده است مسئولیت دارد و باید آن را جبران کند و در نظر گرفت که عدم پذیرش خسارات و ضرروزیان مازاد بر دیه نشاندهنده عدم توجه به واقعیات جامعه و برقراری عدالت است و در نهایت این نکته را به اثبات رساند که مقادیر تعیین شده عیون ششگانه دیات می تواند  در جهت جبران ضررو زیان وارد به مجنی علیه به صورت پول رایج هر کشور اسلامی درآید تا بدین ترتیب تطبیق احکام دین با مقتضیات زمان و مکان محقق شود .

    این پایان‌نامه در سه بخش (با مقدمه و با نتیجه‌گیری و پیشنهادات) ارائه شده است.

     

    ح) عبارات اختصاری

    1 ق.ر.م.ا………………….قانون راجع به مجازات اسلامی 1361

    2 ق.م.ا………………….قانون مجازات اسلامی 1370 و 1375

    3 ق.م.م………………….قانون مسئولیت مدنی 1339

    4 ق.ا.ج.ا.ا………………….قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران

    5 ه .ع.د.ک………………….هیات عمومی دیوانعالی کشور

    6 ق.م………………….قانون مدنی

    7 ق.م.ع 1304………………….قانون مجازات عمومی 1304

    8 ق.م.ع 1352………………….قانون مجازات عمومی 1352

    9 ه .ش………………….هجری شمسی

    10 ه .ق………………….هجری قمری

    11 م………………….میلادی

    12 ق.ا.م………………….قانون اساسی مشروطه 1276 ه .ش

    13 ق.ا.د.ک.د.ع.ا…………….قانون آئین دادرسی کیفری دادگاه‌های عمومی و انقلاب 1378

    14 ق.آ.د.ک………………….قانون آئین دادرسی کیفری 1290

     

    بخش اول: دیه (تعاریف و مفاهیم و سابقه پیدایش)

     

    فصل اول: تعریف دیه

    برای درک و شناخت دقیق مفهوم دیه ابتدا آن را از نظر لغوی و سپس از نظر اصطلاحی مورد مطالعه و تعریف قرار می دهیم .

    مبحث اول: معنای لغوی

    در ابتدا معنای لغوی دیه را مورد بررسی قرار می دهیم.

    دیه از ریشه «ودی» به معنی راندن و ردکردن است که حرف «واو» از اول کلمه حذف شده است و حرف «ها» در آخر کلمه جای گرفته است. دیه را عقل هم معنی کرده‌اند زیرا از معانی عقل، منع است و نهی و دیه مانع جرأت بر ارتکاب جنایت می‌گردد. مراد از دیه شرعاً «ودی» می‌باشد. ودی معانی گوناگون دارد مانند جاری شدن چیزی و نابودی و هلاکت ولی هرگاه به صورت دیه استعمال شود معنای خون بها را می‌دهد. در فارسی هم همین کلمه اخیر بجای کلمه‌ی دیه استفاده می‌شود. در این باره عده‌ای عقیده دارند که دیه به کسر، حق کشته شده‌ها به جای داد. جمع دیه هم دیات است. محققی در این زمینه می‌گوید:

    «دیه کسر دال به معنای حق قتل است و جمع آن دیات است که در اصل ودی مثل وعده بوده است که «واو» آن حذف و «هاء» به جای آن قرار داده شده است»[1].

    از آنجایی که قتل و جنایت غالباً توأم با جاری شدن خون و خونریزی بوده است و خونریزی هم منجر به هلاکت و مرگ می‌گردد بنابراین معنای دیه با معنای ریشه‌ی آن «ودی» متناسب است. نظیر همین مفهوم را دیگر فقها مانند جوهری در صحاح‌اللغه آورده‌اند.

    در فرهنگ‌های لغت فارسی نیز تعاریف و مضامین مشابهی از دیه شده است مثلاً دیه مالی است که بدل نفس مقتول به ولی او داده می‌شود و از باب تسمیه به مصدر است و گاه گفته می‌شود به بدل اعضاء مثل دست یا پا و آن را ارش می‌گویند البته ارش به بدل نفس هم گفته می‌شود. به فارسی هم آن را خونبها گویند و عوام آن را پول خون می‌گویند[2]. در جای دیگری در تعریف دیه آمده است:

     

    1- این منظور، محمد بن مکرم. لسان‌العرب، ج 9. واژه‌ی ودی ص 267

    2- دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه دهخدا. واژه‌ی دیه

  • فهرست:

    مقدمه
    الف) بیان موضوع و انگیزه انتخاب آن
    ب) سوالات
    ج) فرضیات
    د) سابقه پژوهش
    ه) روش تحقیق
    و) محدودیت‌ها
    ز ) خلاصه و چکیده
    ح) عبارات اختصاری
    بخش اول: دیه (تعاریف و مفاهیم و سابقه پیدایش)
    فصل اول: تعریف دیه
    مبحث اول: معنای لغوی دیه
    مبحث دوم: معنای اصطلاحی دیه
    گفتار اول: مفهوم فقهی دیه
    گفتار دوم: مفهوم حقوقی دیه
    گفتار سوم: مفهوم قانونی دیه
    فصل دوم: سابقه پیدایش دیه
    مبحث اول: سابقه پیدایش دیه درجهان
    مبحث دوم: سابقه پیدایش دیه در اسلام
    بخش دوم: حقوق جزای ایران
    فصل اول: قبل از انقلاب اسلامی
    مبحث اول: از آغاز تا انقلاب مشروطه
    مبحث دوم: از انقلاب مشروطه تا پیروزی انقلاب اسلامی
    فصل دوم: بعد از انقلاب اسلامی
    مبحث اول: حاکمیت قانون راجع به مجازات اسلامی 1361
    مبحث دوم: حاکمیت قانون مجازات اسلامی 1370
    بخش سوم: پرداخت دیه در حقوق جزایی (جمهوری اسلامی) ایران
    فصل اول: در قانون ایران
    فصل دوم: کاربرد حقوقی دیه
    مبحث اول: مجازات (جنبه کیفری) دیه
    مبحث دوم: جبران خسارت
    مبحث سوم: دیه از نظر سیاست کیفری ایران در حال حاضر
    گفتار اول: قانونگذار
    الف) مجازات مالی
    ب) جبران خسارت
    گفتار دوم: ماهیت ترکیبی (خاص) دیه
    گفتار سوم: انعکاس ماهیت حقوقی دیه در آرای قضایی ایران
    مبحث چهارم: خسارات زاید بر دیه
    فصل سوم: مسئول پرداخت و مهلت پرداخت دیه
    مبحث اول: جانی
    مبحث دوم: ضمان عاقله
    مبحث سوم: دولت (بیت‌المال)
    مبحث چهارم: مهلت پرداخت دیه
    نتیجه‌گیری
    پیشنهادات
    فهرست منابع و مآخذ
    منبع:

    ندارد.

     

بخش سوم: پرداخت دیه در حقوق جزایی (جمهوری اسلامی) ایران فصل اول: در قانون ایران فصل دوم: کاربرد حقوقی دیه مبحث اول: مجازات (جنبه کیفری) دیه مبحث دوم: جبران خسارت مبحث سوم: دیه از نظر سیاست کیفری ایران در حال حاضر گفتار اول: قانونگذار الف) مجازات مالی ب) جبران خسارت گفتار دوم: ماهیت ترکیبی (خاص) دیه گفتار سوم: انعکاس ماهیت حقوقی دیه در آرای قضایی ایران مبحث چهارم: خسارات زاید بر ...

مطالعه ادبیات و سوابق مسئله در مورد مقایسه سن مسئولیت کیفری درحقوق ایران ، پاکستان ، عربستان و قطر تاکنون درکشور ایران کسی به بررسی چنین مسئله ای نپرداخته است و نمی توان منبع معتبری را در این مورد پیدا نمود ، اما درمورد سن مسئولیت کیفری درحقوق ایران اساتیدی همچون دکترگلدوزیان ، دکتر ولیدی ، دکتر نوربها ، دکتر اردبیلی ، دکترشام بیاتی و . . . به تحقیق و بررسی پرداخته اند و هرکدام ...

چکیده قانون مجازات اسلامی در تبصره 2 ماده 295، تشخیص وقوع جرم، تعیین مجرم و اجرای مجازات مهدورالدم توسط افرادی که نماینده «دولت» محسوب نمی‌شوند را مجاز شمرده است. این ماده از یک سو اصل صلاحیت نهادهای دولتی در واکنش کیفری را نادیده می‌گیرد و از سوی دیگر آثار نامطلوبی را مانند تضعیف نهادهای دولتی، ایجاد ناامنی و جرمزایی به دنبال دارد. پژوهش حاضر از دو منظر حقوقی و جرم شناختی این ...

حقوق ورزشي در اسلام: آيات و روايات متعددي که در اسلام درباره ورزش و وجوب آن وجود دارد نمايانگر ديدگاه روشن شريعت در خصوص مورد است. به موازات اين منابع، فقها درباره مسئوليت‌هاي حقوقي ناشي از حوادث ورزشي نظرات پرمحتوي و مستحکمي را مطرح نموده‌ان

مقدمه پایگاه جامع فرق، ادیان و مذاهب_ یکی از قوانین کیفری اسلام قصاص است، که به معنای استیفای اثر جنایت تبهکار است. و درواقع کیفری است که متناسب با جنایت جانی بر او وارد می‌شود. و این جنایت ممکن است به نفس یا اعضای بدن انسان وارد گردد. مهم‌ترین هدف تشریع قصاص، ابقای زندگی و حیات بشر است. ثبوت و اجرای کیفر قصاص منوط به وجود شرایطی است که فقدان هر یک از آن‌ها می‌تواند مانع اجرای ...

مقدمه الف) بيان موضوع و انگيزه انتخاب آن حقوق علم زندگي اجتماعي انساني است. در قرون اخير افراد در تلاش بوده‌اند تا با ايجاد ضوابط و مقررات در زندگي اجتماعي و گروهي خود در قالب قرارداد اجتماعي به اين رويه نظم و سامان بخشند. در اين ميان عناصري از گذشت

چکیده : قانون جزای ایران نیازمند بازنگری در دیدگاه خود راجع به کودکان بزهکار و بزه‌دیده است. تمییز سن بلوغ از سنی که بتوان کودک را از جهت کیفری مسؤول شناخت، و حذف موادی از قانون مجازات اسلامی که اجازه تعزیر طفل بزهکار را صادر نموده، از مواردی است که باید مورد توجه قرار گیرد. در کاهش آمار بزه‌دیدگی کودک، لازم است قانونگذار در مواردی به جرم‌انگاری متوسل شده، ارتکاب برخی اعمال از ...

مقدمه: بر اساس قانون مجازات اسلامى ايران و مطابق فتاواى بسيارى از فقيهان شيعه و سنى، ديه زن نصف ديه مرد است. اين راى در ميان فقهاي شيعه و سني مخالفانى نيز دارد. دليل عمده گروه اول آيه ??? از سوره بقره يعنى (وَ الاُْنثَى بِالاُْنثَى) ، تصريح برخى از

مقدمه الف) بيان موضوع و انگيزه انتخاب آن حقوق علم زندگي اجتماعي انساني است. در قرون اخير افراد در تلاش بوده‌اند تا با ايجاد ضوابط و مقررات در زندگي اجتماعي و گروهي خود در قالب قرارداد اجتماعي به اين رويه نظم و سامان بخشند. در اين ميان عناصري از

دفاع مشروع در حقوق جزایی ایران مراجعه به تاریخ می بینیم بشر در مقابل عملی که ناعادلانه و غیرمشروع بوده سر فرود نیاورده و دفاع در برابر چنین عملی را جزء حقوق طبیعی خود می داند، زیرا انسان با تبعیت از غریزه به هنگام خطر مقابله به مثل می کند و آن را نوعی حق برای خود و نوعی تکلیف نسبت به دیگران می داند و روابط انسانی و اجتماعی ایجاب می کند که افراد در صورت حمله و تهاجم ناعادلانه ...

ثبت سفارش
تعداد
عنوان محصول